Obserwacja zorzy polarnej: 10 porad, kiedy i gdzie jechać

Zorza polarna to jeden z najpiękniejszych naturalnych fenomenów, jakie można zobaczyć. To na dodatek jedna z niewielu rzeczy, która nawet na najlepszym zdjęciu nie wygląda lepiej niż w rzeczywistości. Zobaczyć taniec zorzy polarnej tuż nad własną głową – z tym naprawdę niewiele może się równać. To magiczna gra świateł, które falują po niebie niczym świetlna kurtyna na wietrze. Czasem zorza polarna jest dzika i biegnie we wszystkich kierunkach, innym razem jest słabsza i spokojna. Za każdym razem jest to jednak wyjątkowe przeżycie! Nigdy nie zobaczycie dwa razy tego samego.

W tym artykule znajdziecie wszystkie informacje, które przydadzą się Wam podczas obserwowania zorzy polarnej. Sama spędziłam pół roku za kołem podbiegunowym w Finlandii i 3 miesiące na Alasce, więc mogę podzielić się z Wami bogatym doświadczeniem. Zorza polarna (czyli Aurora Borealis) stała się moją pasją.

1) Dokąd wybrać się na zorzę polarną?

Z Europy na zorzę polarną najczęściej będziemy kierować się na północ do Skandynawii albo na Islandię. Statystycznie jednak największą szansę na zobaczenie zorzy polarnej macie na Alasce, w Fairbanks (jeśli zostaniecie tam co najmniej 3 dni, powinniście zobaczyć Aurorę). Chodzi bowiem o to, że północny biegun magnetyczny jest przesunięty względem geograficznego w stronę Kanady i USA. W Europie trzeba więc dotrzeć nieco dalej na północ, aby mieć taką samą szansę na zobaczenie zorzy polarnej. Najlepszymi miejscami do obserwacji zorzy polarnej w Europie są norweskie Tromso oraz północna część Islandii.

Południowa zorza polarna

Z południową zorzą polarną sprawa jest jeszcze bardziej skomplikowana. Aby można było ją zobaczyć z innych miejsc niż Antarktyda, musi wystąpić przynajmniej niewielka burza geomagnetyczna. W takim przypadku jest widoczna nad południowym horyzontem z południa Nowej Zelandii i Tasmanii.

2) Kiedy wyruszyć na „polowanie” na zorzę polarną?

Aurory nie możemy obserwować podczas arktycznego lata, gdy słońce za kołem podbiegunowym nie zachodzi. Sezon na obserwację zorzy polarnej zaczyna się pod koniec sierpnia i kończy pod koniec kwietnia. Miesiące jesienne oraz koniec zimy/początek wiosny to najlepszy okres. Ponieważ jednak trzeba brać pod uwagę także zachmurzenie, absolutnie najlepszym czasem na obserwację zorzy polarnej w Skandynawii jest marcowy nów księżyca.

3) Jedźcie na północ na dłużej

Tutaj obowiązuje prosta zasada: im dłużej spędzicie na północy, tym będziecie mieć większą szansę, że zobaczycie zorzę polarną! Warto zaplanować swoją podróż także pod kątem innych celów, a nie tylko zorzy polarnej. Kraje nordyckie zdecydowanie mają wiele do zaoferowania.

4) Najlepsza pora dnia na obserwację zorzy polarnej

Najlepszy czas na obserwację to mniej więcej od 22:00 do 1:30 w nocy, kiedy zorza jest najjaśniejsza. Ogólnie od 21:00 do 3:00 nad ranem można zobaczyć niesamowity spektakl, później w nocy zorza bywa już bardziej rozproszona. Przy wysokiej aktywności można ją dostrzec także wcześniej.

Inne czynniki, które mogą wpływać na widoczność

• Zachmurzenie – chmury są chyba największym wrogiem wszystkich obserwatorów. Jeśli zachmurzenie jest lokalne, najlepiej mieć samochód i na podstawie radaru pojechać w miejsce poza chmurami.
• Księżyc – pełnia nie jest przeszkodą w obserwowaniu zorzy polarnej, jednak przez światło księżyca Aurora nie będzie tak wyraźna, jak podczas nowiu.
• 11-letni cykl słoneczny – na zorzę polarną wpływa aktywność słoneczna i liczba plam na Słońcu. Aktywność słoneczna osiąga maksimum cyklu co 11 lat, co wpływa przede wszystkim na widoczność i aktywność zorzy polarnej w bardziej oddalonych regionach (szansa zobaczenia Aurory na bardziej południowych obszarach jest największa w maksimum cyklu słonecznego). Ostatnie maksimum słoneczne było w 2014 roku, kolejnego możemy spodziewać się w 2025 roku.

5) Jak i gdzie śledzić prognozę zorzy polarnej?

Podstawą sukcesu jest regularne śledzenie prognozy zorzy polarnej. Najlepszą prognozę ma instytut geofizyczny na Alasce. Istnieje też wiele przydatnych aplikacji na telefon, które wyślą powiadomienie przy zwiększonej aktywności. Z aplikacji możemy z czystym sumieniem polecić My Aurora Forecast. Ma wszystkie potrzebne funkcje – powiadomienia, radar i indeks Kp.

Indeks Kp

Ważną informacją przy prognozowaniu zorzy polarnej na kolejne dni jest tzw. indeks Kp. To indeks globalnej aktywności geomagnetycznej. Przyjmuje wartości od 0 do 9 i określa, jak silnej aktywności Aurory możemy spodziewać się w najbliższych dniach (0 – brak aktywności, 9 – ekstremalnie silna burza geomagnetyczna).

Warto zachować czujność, jeśli prognoza wynosi co najmniej Kp 4. Oznacza to, że Aurora powinna być aktywna. Bądźcie czujni także dzień przed i dzień po tej prognozie. Oczywiście dobrze jest co wieczór sprawdzać aktualną krótkoterminową prognozę i radar. Jeśli prognoza wynosi 5 lub więcej, mamy praktycznie pewny idealny spektakl (jeśli jesteście w pobliżu koła podbiegunowego).

Na tym obrazku dla lepszej orientacji pokazano pasy, które wskazują, jak daleko może sięgać widoczność zorzy polarnej przy poszczególnych wartościach Kp. 

Radar prognozy Aurory

Najważniejsza jest właśnie krótkoterminowa prognoza i coś w rodzaju radaru (mapa Ovation), który śledzi aktywność zorzy polarnej. Na stronie Space weather prediction znajdziemy obrazy całkiem po prawej: Aurora Forecast. Można tam odtworzyć także rozwój sytuacji z ostatniego dnia.

Jeśli w waszej okolicy jest kolor zielony, macie szansę zobaczyć Aurorę. Im bardziej kolor przechodzi w żółty, tym większa szansa. Jeśli pojawia się czerwony, Aurora szaleje, a całonocny spektakl macie zapewniony!

Aby nie przegapić niesamowitego widowiska, polecamy sprawdzać ten radar każdego wieczoru (najlepiej mieć pobraną wspomnianą aplikację, w której jest wszystko).

6) Oddalcie się od smogu świetlnego

Aby jeszcze bardziej nacieszyć się obserwacją, postarajcie się wyjechać gdzieś za miasto, poza smog świetlny. Szczególnie gdy zorza polarna jest akurat słaba, może to bardzo pomóc. Kiedy Aurora jest silna, widać ją nawet prosto z miasta.

7) Zorzy polarnej szukajcie w kierunku północnym*

Może się to wydawać oczywiste, ale w większości przypadków, gdy zorza jest słabsza albo pojawia się powoli, najpierw widać ją nad północnym horyzontem. Najlepiej, aby widoku na północ nie zasłaniały wam wzgórza ani góry. Im dalej na południe od koła podbiegunowego się znajdujecie, tym bardziej ta zasada się sprawdza.

* Na półkuli południowej jest oczywiście odwrotnie.

8) Nie poddawajcie się od razu

Podstawowy błąd, który popełnia większość obserwatorów, to niecierpliwość. Patrzą w niebo, nic nie widzą i odchodzą. Przy zorzy polarnej trzeba jednak mieć cierpliwość. Nocy, kiedy zorza bez przerwy tańczy po niebie, nie ma zbyt wiele. Znacznie bardziej prawdopodobne jest, że na horyzoncie zobaczycie np. słaby zielony pas. W takim przypadku najlepiej usiąść przy ognisku albo po prostu obserwować gwiazdy. Za chwilę może bowiem czekać na Was niesamowity spektakl świateł. Jak długo potrwa? To już pytanie. Kiedy zacznie się kolejny pokaz? Nigdy nie wiadomo, dlatego nie warto zbyt szybko rezygnować z „polowania” na zorzę polarną.

9) Przygotujcie się na zimno

W zależności od pory roku i lokalizacji czeka Was większy lub mniejszy chłód. Nie warto go lekceważyć, bo zmarznięcie to ostatnia rzecz, jakiej chcecie podczas oglądania tego idealnego show na niebie (wiem, o czym mówię — spędzić 6 godzin przy -20 °C jest naprawdę ciężko, ale zorza jest tak niesamowita, że po prostu nie da się wejść do środka!)

Ubranie to podstawa, najlepiej w kilku warstwach. Zdecydowanie możemy polecić merino i puch. Idealnie, jeśli macie możliwość rozpalenia ogniska, przy którym można się ogrzać. W Skandynawii często traficie na publiczne paleniska częściowo osłonięte wiatą. Jaki sprzęt Wam się przyda?

• Termos z herbatą
• Ogrzewacze chemiczne (takie, w których coś
  przełamujecie i zaczynają grzać)
• Ciepłe, wysokie skarpety
• Czapka
• Rękawiczki
• Dobrej jakości ubrania w kilku warstwach
• Ewentualnie świetnie sprawdził nam się też ciepły śpiwór, w
  który można się zawinąć.

Z takim wyposażeniem będziecie gotowi obserwować zorzę polarną nawet przez całą noc!

10) Jak sfotografować zorzę polarną?

Sekretem każdego sukcesu jest statyw, i to także w przypadku, jeśli planujecie robić zdjęcia telefonem. Dziś istnieją już aplikacje, które pomogą Wam fotografować zorzę polarną nawet telefonem (zdjęcia z telefonu nie będą idealne, ale na pamiątkę mogą wystarczyć). Aplikacje, które pomogą Wam w robieniu zdjęć, to na przykład: iOS, Android. Naprawdę dobre zdjęcia zrobicie jednak tylko dobrym aparatem.

7 kroków, jak ustawić aparat do fotografowania zorzy polarnej

1. Statyw – statyw jest najważniejszy. Bez
   niego nie zrobicie ładnego zdjęcia zorzy polarnej.
2. Ustawienia manualne – do nocnego fotografowania
   będziemy potrzebować pełnego trybu manualnego. Trzeba wyłączyć stabilizację i
   lampę błyskową.
3. Ręczne ustawianie ostrości – trzeba ustawić ostrość na
   nieskończoność albo na możliwie najdalszy horyzont. Najlepiej robi się to przez ekran „live
   view”, na którym mocno przybliżacie jedną z gwiazd i na niej ustawiacie ostrość.
4. ISO – w zależności od intensywności zorzy polarnej / światła
   księżyca trzeba będzie ustawić czułość ISO. Najlepiej między 800 a 3200. Na
   początek ustawcie 1600 i dostosowujcie w razie potrzeby (słabsza zorza i mniej światła
   wymagają wyższego ISO, a jeśli zorza jest mocna, wystarczy niższe ISO).
5. Przysłona – ustawcie najniższą możliwą wartość
   (przysłona to wartość F).
6. Czas ekspozycji – z czasem możecie
   eksperymentować, u nas najlepiej sprawdzało się coś między 4 a 10 sekundami. Przy mocnej
   zorzy polarnej mogą wystarczyć nawet 1–2 sekundy. Przy mniej ruchliwej zorzy
   możecie spróbować także 20–30 sekund.
7. Zdalny wyzwalacz migawki – jeśli nie macie
   pilota, użyjcie samowyzwalacza z 2-sekundowym opóźnieniem
8. Zdjęcia poklatkowe (timelapse) – kiedy będziecie
   zadowoleni z ustawień, włączcie zdjęcia seryjne, które pozwolą stworzyć
   piękny timelapse. Wy w tym czasie będziecie mogli w pełni nacieszyć się kolorowym show!

Do czego jeszcze przydaje się aparat?

Kiedy zorza polarna jest słaba i dopiero się pojawia, może sprawiać wrażenie chmury. Jeśli nie jesteście pewni, czy na niebie widzicie bardzo słabą zorzę polarną, czy zwykłą chmurę, możecie pomóc sobie aparatem. Aparat jest znacznie czulszy i jeśli to naprawdę zorza polarna, Wasza „chmura” na zdjęciu będzie zielona.

Czym właściwie jest zorza polarna i co ją powoduje?

Zorza polarna to zjawisko świetlne, które zachodzi na dużych wysokościach atmosfery (najczęściej w jonosferze, ok. 100 km). Możemy ją obserwować w okolicach biegunów magnetycznych Ziemi. Powoduje ją wiatr słoneczny – strumień cząstek pochodzących ze Słońca, zawierający elektrony, protony i cząstki alfa. (Pole magnetyczne naszej Ziemi większość cząstek wiatru słonecznego odbija z powrotem w kosmos). Cząstki przechwycone przez pole magnetyczne następnie reagują z molekułami i atomami gazów w atmosferze, dzięki czemu powstaje zorza polarna.

Nazwa Aurora Borealis

Północna zorza polarna nazywa się Aurora Borealis. Aurora pochodzi od imienia rzymskiej bogini świtu, a Borealis od greckiego określenia północnego wiatru – Boreas. Południowa zorza polarna nazywa się Aurora Australis.

Jakie kolory może mieć zorza polarna?

To, jaki kolor będzie miała Aurora, zależy od składu i gęstości atmosfery oraz wysokości, na której zachodzi reakcja. Najczęstszym kolorem zorzy polarnej jest zielony. Zielony i żółtozielony kolor powoduje tlen na wysokości około 100 km. Na wysokości około 320 km w wyniku reakcji tlenu z wiatrem słonecznym powstaje czerwona zorza polarna. Azot powoduje kolor niebieski, różowy i czerwono-różowy.

Czytaj także: Lofoty: 27 niesamowitych miejsc + plan podróży i mapa na roadtrip z Tromsø

Zobaczcie niesamowity taniec zorzy polarnej:

Zapiszcie sobie na później i dla znajomych:

FAQ – najczęściej zadawane pytania o zorzy polarnej

Pomógł Ci ten artykuł? Udostępnij go swoim znajomym! Może im też się przyda!